Horscoopfiguren zijn altijd rond. Toch? Enige tijd geleden geleden las ik het boek “De dochter van Galilei” van Dava Sobel en daarin stond een vierkante horoscoop. Dat trok mijn aandacht: hoe moet ik die lezen? Online speurwerk bracht me bij een verklarend artikel van Deborah Houlding.
De vierkante horoscoop werd gebruikt tot in de 19e eeuw. Vierkante horoscopen waren tussen de 12e en 17e eeuwde standaard in de Arabische, Europese en medische astrologie, omdat dit formaat zowel praktische als symbolische voordelen bood. Het was eenvoudiger om met een liniaal op perkament te tekenen, het benutte de ruimte in manuscripten efficiënter en het symboliseerde de aardse, materiële wereld in contrast met de hemelse cirkel.
De opbouw van een vierkante horoscoop
Hoewel deze vorm diep geworteld was in de Byzantijnse en Arabische traditie, maakte het vierkant met de opkomst van de boekdrukkunst en gedrukte werken geleidelijk plaats voor de nubekende cirkelvormige horoscoop.
Hoe nu zo’n horoscoop te lezen?
We nemen als voorbeeld de horoscoop van en door Galileo Galilei. Galilei, geboren in 1654, is beroemd en berucht om zijn waarnemingen van de Maan, de sterrenhemel en de manen van Jupiter, allemaal gedaan met behulp van zijn telescoop, maar vooral om zijn conflict met de kerk vanwege zijn bevinden over het heliocentrisch wereldbeeld. Hieronder zie je het volledige werkdocument dat Galileo Galilei voor zichzelf tekende.
Het werkdocument van Galileo Galilei
Laten we de afbeelding eens doornemen. Galileo gebruikt de klassieke planeetsymbolen. Als we die planeetstanden en huizencuspen invullen op de tekening wordt het als volgt:
De vierkante horoscoop linksonder in origineel
Galileo lijkt de Regiomontanus-huizenverdeling te hebben gebruikt. De huizencuspen van de vierkante horoscoop komen vrij goed overeen met de Regiomontanus-verdeling. Als we die planeetstanden en huizencuspen invullen op de tekening wordt het als volgt:
De vierkante horoscoop linksonder in ‘nette’ vorm
Gegevens op het werkdocument
Het blad begint met twee regels die betrekking hebben op Galileo’s geboortetijd. Gewoonlijk wordt (ten onrechte) vermeld dat hij op 15 februari (Juliaanse kalender) is geboren, maar dit zou alleen correct zijn volgens de oude conventie waarbij de datum werd gerekend vanaf de voorafgaande zonsondergang; volgens die telling komt 22:30 uur op 15 februari (bovenste regel) overeen met 15u30 op 16 februari 1564 (tweede regel) volgens de moderne conventie. Op de tweede regel staan zowel 15u30 als 16u00 genoteerd, wat suggereert dat Galileo binnen dit tijdsbestek werkte om zijn correcte horoscoop vast te stellen. De onderste horoscoop (met de ascendant op 14°33 Leeuw) ligt zeer dicht bij wat wij met een computer zouden verkrijgen voor 15:45 uur (LMT) op 16 februari 1564 – mogelijk heeft Galileo de tussentijd binnen dit bereik genomen als een ‘basishoroscoop’ van waaruit hij zijn rectificatie begon.
Het volgende deel van het blad toont een tabel die de middagposities van de planeten op 15 en 16 februari 1564 aangeeft, waarmee Galileo hun gemiddelde dagelijkse beweging heeft berekend – nodig om hun werkelijke posities in de horoscopen te verkrijgen.
Aan de linkerkant van zijn werkdocument heeft Galileo de lengtegraden van de planeten opgesomd die in de horoscopen zijn ingevoerd. Naast Zon en Maan staat “vel”, verwijzend naar snelheid, wat aangeeft dat Zon en Maan snel bewegen. De overige planeten zijn aangeduid als direct (D) of retrograde (R) in beweging. We zien ook de breedtes van de planeten (lat.).
Hij noteert eveneens de dan geldende criteria om een planeet als prominent of zwak te beoordelen met begrippen als direct vs. retrograde, exilio (val), oppress., liber, essential dignity, … Wie het fijne ervan wil weten vindt dat hier: https://www.skyscript.co.uk/glossary/.
De WvA-horoscoop van Galileo
Als je Vulcanus-astrologiesoftware van de WvA gebruikt, moet je deze gegevens invullen: geboortedatum 26 februari 1564. Dus een geboorte op 16 februari 1564 volgens de oude kalender; voor onze huidige, gecorrigeerde kalender moeten we daar 10 dagen bijtellen.
Tijdstip: 14u 59m 28 sec. UTC (of GMT). Dat is 15u 41m lokale tijd, dus tussen de 15u30 en 16u00 die hij gebruikte als aanvangswaarden; deze tijd correspondeert met de tweede horoscoop, onderaan zijn werknota. Plaats: Pisa, ITALY 10e23, 43n43.
Bronnen:
Sobel, Dava. De dochter van Galilei: een verhaal over wetenschap, geloof en liefde. Amsterdam: Ambo, 2003.
Deborah Houlding: https://www.skyscript.co.uk/galchart.html
De klassieke versie vind je hier: https://www.astro.com/astro-databank/Galileo,_Galilei – met vermelding van bronnenmateriaal enz.
