Inleiding
Simon Vestdijk (1898-1971) was een Nederlandse romanschrijver, essayist en arts. Zijn boeken zijn welbekend. Minder bekend is dat Vestdijk grote belangstelling had voor astrologie. In een artikel uit Urania van september 1925 onderzoekt Simon Vestdijk (onder het pseudoniem S. Tascorli) de overgang tussen de dierenriemtekens. Vestdijk verwerpt het idee dat de dierenriem kan worden opgevat als een reeks scherp afgebakende compartimenten, alsof elk teken op een exact punt ophoudt en het volgende begint. Hij erkent wel de realiteit van de twaalf tekens, maar veronderstelt dat hun eigenschappen geleidelijk in elkaar overvloeien.
Als illustratie voert Vestdijk de Amsterdamse verzamelaar Albertus Hartkamp op, die kort tevoren was overleden. 
Hartkamp was volgens hem een uitzonderlijk voorbeeld van een karakter dat door astrologen onmiddellijk met het teken Kreeft zou worden verbonden. Zijn leven werd beheerst door een vrijwel onbegrensde verzamelwoede; hij bracht enorme collecties bijeen, vooral op het gebied van de geschiedenis van Amsterdam, en offerde daar zelfs zijn beroepsmatige verplichtingen aan op. In astrologische termen vertegenwoordigde hij daarmee een bijna schoolvoorbeeld van de behoudende, verzamelende en op het verleden gerichte aard van Kreeft. “Ik ben de slaaf geweest van mijne verzamelingen”, liet hij optekenen.
En daarom is zijn horoscoop voor Vestdijk zo interessant. De Zon stond namelijk niet in Kreeft, maar reeds op 1°58′ Leeuw (Vestdijk schreef: 1°39’ Leo). Ook Venus en Jupiter bevonden zich in de eerste graden van Leeuw. Wanneer iemand met zo’n uitgesproken Kreeft-inborst toch een Zon in Leeuw heeft, dan ligt volgens Vestdijk de conclusie voor de hand dat de eerste graden van Leeuw nog sterk door Kreeft beïnvloed kunnen zijn. De eigenschappen van het voorafgaande teken doen zich als het ware nog gelden over de grens heen. Hartkamp is volgens Vestdijk daarmee een concreet voorbeeld van een geleidelijke overgang tussen de tekens.
Jupiter, Zon en Venus ‘nog maar net’ in Leo
Dat Hartkamp daarnaast ook enkele typische Leeuw-trekken vertoonde, zoals trots, maar ook verontwaardiging wanneer men zijn verzamelwerk niet naar waarde schatte, versterkt die gedachte nog, zo redeneert hij. We herkennen hier een mengvorm van Kreeft en Leeuw. Dat is althans de conclusie die Vestdijk trekt. Of die ook astrologisch noodzakelijk is, zullen we verderop onderzoeken. Maar eerst maken we wat beter kennis met dhr. Hartkamp.
Albertus Theodorus Hartkamp (1848-1924). Foto ca. 1920. Collectie Stadsarchief Amsterdam – AI bewerkt
Wie was Albertus Theodorus Hartkamp?
Albertus Theodorus Hartkamp (1848–1924) was een Amsterdamse assuradeur, historicus-verzamelaar en kenner van de stadsgeschiedenis. Al op jonge leeftijd ontwikkelde hij een buitengewone verzamelwoede. Wat begon met het bewaren van nieuwjaarswensen, prenten en drukwerk groeide uit tot een levenslange missie om alles vast te leggen wat betrekking had op Amsterdam, de Nederlandse geschiedenis, de pers en vooral Joost van den Vondel.
Hartkamp was een man van uitzonderlijk doorzettingsvermogen, ordelijkheid en werkkracht. Decennialang bouwde hij met grote nauwgezetheid verzamelingen op die later van onschatbare waarde bleken voor historici en archivarissen. Zijn huis aan de Marnixkade stond van zolder tot kelder vol documenten, knipsels, brochures en prenten. Ondanks zijn bescheiden financiële middelen bleef hij verzamelen, vaak ten koste van zijn eigen comfort.
A.T. Hartkamp. Vervaardiger: Rie de Balbian Venster-Bolderheij, 1915 Collectie TIN.
Tegelijkertijd was hij een gevoelig en temperamentvol mens. Volgens tijdgenoten was hij bijna kinderlijk ontvankelijk voor lof en erkenning. Waardering van geleerden en vooraanstaande Amsterdammers deed hem zichtbaar goed, terwijl kritiek hem diep kon treffen. Hij kon lang verbitterd blijven tegenover personen die zijn werk onderschatten of zijn verzamelingen als waardeloze “prullen” afschreven. Wanneer hij zich miskend voelde, kwam zijn vurige en soms toornige karakter duidelijk naar voren.
Daartegenover stond een grote hulpvaardigheid. Anders dan veel verzamelaars hield Hartkamp zijn bezit niet voor zichzelf. Onderzoekers, journalisten en historici konden altijd bij hem aankloppen. Hij stelde zijn collecties royaal ter beschikking en hielp anderen met enthousiasme bij hun onderzoek. Dankzij deze combinatie van verzamelzin, vasthoudendheid en vrijgevigheid groeide hij uit tot een onmisbare figuur in de Amsterdamse historische wereld.
Gezicht langs het Rokin
Prent uit de uitgebreide Hartkampcollectie
Toen hij op 11 mei 1924 overleed, liet hij niet alleen omvangrijke collecties na, maar ook een blijvende bijdrage aan het historisch geheugen van Amsterdam. Zijn levenswerk wordt nog steeds geraadpleegd door onderzoekers en archieven.
De horoscoop
De geboorteakte van Hartkamp
De horoscoop (berekend met de software Vulcanus; KT ongeveer 20u55 = ascendant Waterman; geen hypothetische planeten en geen ware lengte, APC-huizen): eerste indrukken:
Vierkant en driehoek naar huis 1
Dit wordt geen volledige duiding op WvA-wijze, maar een beperkte verkenning van ‘de verzamelaar’. Eén planeet in Kreeft en een leeg 4de huis. Dat lijkt maar mager voor een volbloed verzamelaar en vraagt om opheldering.
De planeet in Kreeft is ook nog Heer 4 – of we nu Vulcanus nemen (de klassieke Mercurius) of de WvA-Hermes (19° Kreeft).
Dat is al een kleine meevaller: H4, Vulcanus, staat in Kreeft. Aanleg en concrete werkelijkheid trekken aan hetzelfde zeel. Zijn aandacht (Vulcanus) als verzamelaar (H4) gaat uit naar verhalen, naar volksgeschiedenis (Kreeft); hij heeft een gevoelsverstand, dat zich bijna niet dwingen laat tot objectieve studie, tenzij die een interessante achtergrond heeft en er wat te ervaren of te beleven valt.
Er is een vierkant en een driehoek van H4 naar planeten in huis 1, resp. Uranus in Ram en Saturnus in Vissen – zie figuur. Vulcanus als H4 in Kreeft stuurt zijn gedrag mee; het vindt een weg naar de buitenwereld via Uranus in 1.
Ascendant Waterman of Vissen: H1 in 1 of H1 in … 1!
Nu is er al meteen een merkwaardige samenloop. Om 21u KT heeft hij Asc. Vissen en H1 in 1. Geboorteuren werden toen nog sterk afgerond. Een Ascendant Waterman is dus ook plausibel; dat is maar enkele minuten vroeger. En nu blijkt: bij Asc. Waterman heeft hij eveneens H1 in 1, want Uranus staat ook in huis 1.
We moeten dus ook afwegen: Vulcanus, H4 in Kreeft, uitgaand vierkant Uranus in Ram:
-
- met daarbij Uranus als H12 in 1, bij Asc. Vissen, of
-
- met daarbij Uranus als H1 in 1, bij Asc. Waterman (Neptunus wordt dan BH1 in 1.)
Ascendant Waterman?
Mijn werkhypothese is inderdaad Ascendant Waterman – hij is actief, bezoekt allerlei markten om zijn verzamelhonger te stillen. Een Ascendant Vissen met Neptunus als H1 in 1, conjunct Ascendant, zou veel passiever zijn. Die gaat zijn gang en laat Gods water over Gods akker lopen. Maar ik ga dus uit van de aanname: Uranus H1 in 1 met daarop uitgaand vierkant H4 in Kreeft in 6. Hij gaat zijn eigen weg (H1 in 1) en dat houdt in: dwangmatig (uitgaand vierkant) steeds nieuwe spullen (Uranus in Ram in 1, als H1) verzamelen (H4) en ordenen (in 6).
Een geafflicteerde Uranus brengt de zaken buiten hun grenzen, heft remmingen op en overschrijdt afbakeningen: H4 gaat (moet) zich buitensporig (vierkant) uitleven – en staat in Kreeft. Vierkant Uranus in Ram in 1: explosief, directe actie, korte beslissingslijntjes. Er wordt compulsief en impulsief verzameld.
Met H1 in 1
Hartkamp verzamelde niet omdat iemand hem dat opdroeg. Integendeel: hij ontwikkelde volledig op eigen initiatief zijn verzamelmethodiek; hij hield vast aan zijn eigen pad, zelfs wanneer men hem uitlachte; hij organiseerde op eigen kosten tentoonstellingen; hij zette jarenlang koppig zijn levenswerk voort ondanks geldgebrek en onbegrip. Dat volhouden en de toewijding (telkens opnieuw) rijmen ook met Maan in 2 in Stier.
Heer 4 – plaats en aspecten
Zijn verzameling was kennelijk méér dan een hobby. Wereldse erkenning ervan betekende voor Hartkamp véél; wanneer zijn werk werd afgedaan als ‘prullen’, voelde hij zich diep miskend. Dat is goed te begrijpen vanuit H4 (Vulcanus) ingaand conjunct H10 (Jupiter). We nemen dan wel een ruime orb: 8°04’. Dat is volgens mij verdedigbaar bij een ingaande conjunctie, een toenemend aspect. En er is natuurlijk de flinke Leo-bezetting: die wil respect. Auteur J.C. Breen beschrijft Hartkamp als iemand die buitengewoon gevoelig was voor waardering:
Hij was trotsch op dat werk… Hij, die, als een kind, gevoelig was voor blaam en voor lof! (…) Wat kon hij met haast kinderlijke opgetogenheid vertellen van de complimentjes…
Hij gaat dus zijn collectie (H4) structureren en vormgeven (H10). En hij hoopt op vervulling in de vorm van officiële erkenning (H10). Bij een ingaande conjunctie zal hem dat nog niet te snel te beurt vallen. Na zijn dood groeide de erkenning: zijn dwangmatige verzamelen (huis 4) en ordenen (huis 6) resulteerden uiteindelijk toch in officiële erkenning en status (huis 10).
Jupiter is expansief en neigt sterk naar uitbreiding. In aanleg vinden we bevestiging daarvan (en daardoor wint het aan belang): H4 gaat op in H9 (H9 = H10 trouwens). Vulcanus in Kreeft staat ingaand conjunct Jupiter: hij breidt zijn verzameling steeds maar uit, er staat geen maat op.
H4 staat ook driehoek met H12 in 1: hij is gevoelig voor geschiedenis, voor de verhalen en kan zich helemaal inleven en zich erin verliezen.
Huis 6
Jupiter, Zon en Venus in Leo in 6: wil zich centraal stellen, leiding geven, stralen (Leo), maar is erg gebonden of moet dat in dienstverband doen (planeten in 6). Dat is frustrerend, en met ook nog Mars in Leo oppositie Asc. zal samenwerken niet altijd eenvoudig zijn geweest. Zijn eigen gang gaan lukt wel (H1 in 1). Auteur Breen noemt verschillende conflicten. Hartkamp kon bijzonder fel reageren op kritiek.
Hij vergaf E.W. Moes nooit diens negatieve artikel over de Vondelverzameling. (…) Wanneer iemand beweerde dat hij ‘slechts prullen verzamelde’, “kwam zijn vurig temperament eerst recht voor den dag.”
Het 6de huis laat zich voelen: hij begon als kantoorbediende en werd later directeur van een kleine assurantiemaatschappij. Dat was duidelijk niet zijn bestemming; het verschafte hem slechts de middelen om zijn echte passie na te streven. Na de liquidatie van de maatschappij werd hij “ambteloos burger”, maar vervolgens trad hij als conservator van het Persmuseum en medewerker van het Gemeentearchief opnieuw in een dienende functie op.
Maan in 2 in Stier
Met Maan in 2 in Stier: hij voelt de waarde van objecten aan. Hij is sterk ontvankelijk, wacht op gelegenheden en gaat dan met grote toewijding aan de slag; zijn verzameling wordt kolossaal. Maan staat sextiel met beide planeten van de driehoek Vulcanus-Saturnus: hij pakt de zaken verstandig aan, reageert goed op logica, vindt de juiste procedures en vormen.
Maan wordt geassocieerd met huis 4 en veiligheid, en met de kinderjaren. Dat Hartkamp al op jonge leeftijd zijn vader verloor, op zijn vijftiende moest gaan werken en zijn studieplannen moest opgeven, wijst op een jeugd waarin zekerheid niet vanzelfsprekend was (H12 in 1, hij moest loslaten en offers brengen). Misschien verklaart dat mede waarom bezit, verzamelen en bewaren voor hem zo’n grote betekenis kregen. Maan in Stier in huis 2 zou in dat licht kunnen wijzen op een diepgewortelde behoefte aan duurzaamheid en veiligheid.
Conclusie
Voor Hartkamps uitzonderlijke verzamelwoede hoeven we volgens mij geen beroep te doen op geleidelijke tekenovergangen. We vinden geen sterk bezet vierde huis of sterke Kreeftbezetting, maar een H4 in Kreeft die onder grote spanning staat. Die H4 vormt een uitgaand vierkant met Uranus, H1, krachtig geplaatst ín het eerste huis. Die configuratie werkt als een permanente innerlijke aandrijving. Ze doorbreekt grenzen en zet aan tot het verzamelen, bewaren, documenteren en registreren (H4 in 6). Zijn toewijding (Maan in 2 in Stier), trots (Leo) én nauwgezetheid (6e huis) zorgen voor een geschikt kader.
Deze horoscoop laat nog iets anders zien. Een huis of teken waarin veel planeten staan, is niet automatisch allesbepalend. Het gaat eerder om de sterkte van de configuratie, niet alleen om het aantal planeten. Soms is één krachtig aspect voldoende om een heel leven richting te geven.
Kris Derboven
19 oktober 2026
Bronnen en andere gegevens
Simon Vestdijk (1898–1971) geldt als een van de grootste en meest veelzijdige Nederlandse schrijvers van de twintigste eeuw. Hij schreef meer dan vijftig romans, naast essays, poëzie, literaire kritiek en historische studies, en verwierf vooral faam door zijn diepgaande psychologische analyses van de mens.
Joh. C. Breen, Levensbericht van A.Th. Hartkamp, Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (1926), p. 93. https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003192601_01/_jaa003192601_01_0018.php
Voornaamste bron voor de biografie: https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003192601_01/_jaa003192601_01_0018.php
Geboorteakte opgevraagd bij Archief Amsterdam op 4 juni 2026
